Полоцкий государственный университет

Полоцкий
государственный
университет

ВМК Беларуская мова. Прафесійная лексіка

Беларуская мова. Прафесійная лексіка: Вучэбна-метадычны комплекс для студ. спец. 1-24 01 02 «Правазнаўства» / Склад. і агульн. рэд. С.А. Вялюгі, А.І. Зянько. – Наваполацк: ПДУ, 2005. – 308с.
Асвятляюцца тэарэтычныя пытанні беларускай мовы, прадугледжаныя праграмай ВНУ для нефілалагічных факультэтаў па раздзелах: фанетыка, фаналогія, арфаэпія, графіка, арфаграфія, лексікалогія, фразеалогія, стылістыка, марфеміка, словаўтварэнне, марфалогія, сінтаксіс, пунктуацыя. Тэарэтычныя звесткі ілюструюцца шырокім фактычным матэрыялам – словамі, словазлучэннямі, сказамі. Згодна навучальнай праграмы ў вучэбным выданні пададзены тэмы вывучаемага курса, аб’ём практычных заняткаў у гадзінах; прадстаўлены тэсты і заданні практычных заняткаў; кантрольныя тэсты і заданні для студэнтаў дзённай формы навучання; рэкамендацыі па арганізацыі рэйтынгавага кантролю вывучаемай дысцыпліны; слоўнік паняццяў і спіс літаратуры па кожным раздзеле вывучаемага курса.

Зянько Анатолій Іосіфавіч

Анатолій
Іосіфавіч
ЗЯНЬКО

старшы выкладчык кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі ПДУ.

Нарадзіўся ў 1944 годзе. У 1971 годзе закончыў філалагічны факультэт БДУ, працаваў у школах Віцебска і Наваполацка.
З верасня 1994 года працуе выкладчыкам ПДУ. Выступае  як  журналіст, паэт, літаратуразнавец. Друкаваўся ў газетах «Советский пограничник», «Звязда», «Химик», «Новая газета», у калектыўных зборніках «Народ спявае пра сябе», «Разлив», «Зеленая лампа № 5», «Уладзімір Караткевіч і сучаснасць», «Вдохновение», «Белорусская литература и мировой литературный процесс» і інш. Падрыхтаваў і выдаў практыкум па фразеалогіі сучаснай беларускай мовы,  ВМК «Беларуская мова» і інш.

Вялюга Сяргей Антонавіч

Сяргей
Антонавіч
ВЯЛЮГА

старшы выкладчык кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі  ПДУ.

Нарадзіўся ў 1959 годзе. У 1980 годзе скончыў філалагічны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. Куляшова, працаваў у школах Полацкага раёна і г.Полацка, Полацкім педагагічным вучылішчы, Палацы піянераў  г.Наваполацка. З верасня 1994 года выкладае ў Полацкім дзяржаўным універсітэце. Распрацаваў і выдаў зборнік матэрыялаў для перакладаў «Беларуская мова», кантрольныя работы і метадычныя рэкамендацыі для студэнтаў-завочнікаў нефілалагічных факультэтаў «Беларуская мова», надрукаваў артыкул у зборніку «Уладзімір Караткевіч і сучаснасць».

ЗМЕСТ

ЧАСТКА 1.
ФАНЕТЫКА. ФАНАЛОГІЯ. АРФАЭПІЯ. ГРАФІКА. АРФАГРАФІЯ. ЛЕКСІКАЛОГІЯ. ФРАЗЕАЛОГІЯ. СТЫЛІСТЫКА. МАРФЕМІКА. СЛОВАЎТВАРЭННЕ. МАРФАЛОГІЯ. СІНТАКСІС. ПУНКТУАЦЫЯ
Прадмова

РАЗДЗЕЛ І. ПАХОДЖАННЕ І РАЗВІЦЦЁ СУЧАСНАЙ БЕЛАРУСКАЙ МОВЫ
1. Беларуская мова сярод іншых моў свету
2. Беларуская мова – адна са славянскіх моў
3. Ад мовы народнасці да нацыянальнай беларускай мовы
4. Сацыяльна-палітычныя ўмовы функцыянавання беларускай мовы ў ХХ ст. і пачатку ХХІ ст

РАЗДЗЕЛ ІІ ФАНЕТЫКА ЯК МОВАЗНАЎЧАЯ НАВУКА. ФАНАЛОГІЯ
1. Прадмет і задачы фанетыкі
2. Характарыстыка фанетычных адзінак
3. Гукавы склад сучаснай беларускай мовы
4. Сутнасць фанемы
5. Фаналагічная сістэма беларускай мовы

РАЗДЗЕЛ ІІІ. АРФАЭПІЯ
1. Прадмет і задачы арфаэпіі
2. Стылі літаратурнага вымаўлення
3. Вымаўленне галосных
4. Вымаўленне зычных
5. Адхіленні ад норм літаратурнага вымаўлення і іх прычыны

РАЗДЗЕЛ ІV. ГРАФІКА
1. Мова і гісторыя развіцця пісьма
2. Графіка і алфавіт
3. Суадносіны паміж літарамі і гукамі ў сучаснай беларускай мове
4. Асноўныя прынцыпы сучаснай беларускай графікі

РАЗДЗЕЛ V. АРФАГРАФІЯ
1. Асноўныя палажэнні
2. Прынцыпы сучаснай беларускай арфаграфіі
3. Правапіс мяккага знака і апострафа
4. Агульныя правілы напісання слоў разам, праз злучок (дэфіс) і асобна
5. Ужыванне вялікай літары
6. Правілы пераносу слоў
7. Правілы скарочанага напісання слоў

РАЗДЗЕЛ VI. ЛЕКСІКАЛОГІЯ. ЛЕКСІКАГРАФІЯ
1. Прадмет і задачы лексікалогіі
2. Асноўныя тыпы лексічных значэнняў
3. Стылістычная дыферэнцыяцыя лексікі
4. Дыферэнцыяцыя лексікі паводле сферы яе выкарыстання
5. Дыферэнцыяцыя лексікі паводле актыўнага і пасіўнага складу
6. Лексікаграфія

РАЗДЗЕЛ VII. ФРАЗЕАЛОГІЯ
1. Фразеалогія як раздзел мовазнаўства
2. Утварэнне фразеалагізмаў і іх этымалагічная класіфікацыя
3. Характарыстыка фразеалагізмаў паводле семантыкі
4. Характарыстыка фразеалагізмаў паводле марфалогіі
5. Характарыстыка фразеалагізмаў паводле сінтаксісу
6. Характарыстыка фразеалагізмаў паводле стылістыкі
7. Прыказкі і прымаўкі. Крылатыя словы (афарызмы)
8. Фразеаграфія

РАЗДЗЕЛ VІІI. СТЫЛІСТЫКА І КУЛЬТУРА МАЎЛЕННЯ
1. Прадмет стылістыкі
2. Функцыянальныя стылі беларускай мовы
3. Мова навукі і яе асаблівасці
4. Лексічныя асаблівасці навуковых тэкстаў
5. Фразеалагічныя асаблівасці навуковых тэкстаў
6. Марфалагічныя асаблівасці навуковых тэкстаў
7. Сінтаксічныя асаблівасці навуковых тэкстаў

РАЗДЗЕЛ ІХ. МАРФЕМІКА І СЛОВАЎТВАРЭННЕ
1. Марфалагічная структура слова. Агульнае паняцце
2. Словаўтварэнне. Агульная характарыстыка словаўтварэння і яго роля ва ўзбагачэнні лексікі

РАЗДЗЕЛ Х. МАРФАЛОГІЯ ЯК РАЗДЗЕЛ ГРАМАТЫКІ
1. Прадмет марфалогіі
2. Асноўныя паняцці марфалогіі
3. Часціны мовы. Агульная характарыстыка часцін мовы
4. Сістэма часцін мовы ў беларускай мове

РАЗДЗЕЛ ХІ. СІНТАКСІС
1. Прадмет і задачы сінтаксісу
2. Паняцце пра словазлучэнне. Тыпы словазлучэнняў
3. Віды сувязі слоў у словазлучэннях
4. Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове
5. Сказ. Тыпы сказаў
6. Просты сказ. Галоўныя і даданыя члены сказа
7. Даданыя члены сказа
8. Аднародныя члены сказа
9. Адасобленыя члены сказа
10. Зваротак. Знакі прыпынку пры зваротках
11. Пабочныя словы, словазлучэнні і сказы
12. Устаўныя канструкцыі
13. Аднасастаўныя сказы
14. Складаны сказ
15. Чужая мова і спосабы яе перадачы

РАЗДЗЕЛ ХІI. ПУНКТУАЦЫЯ
1. Пунктуацыя і яе прынцыпы
2. Класіфікацыя знакаў прыпынку
3. Асноўныя правілы ўжывання знакаў прыпынку

ЧАСТКА 2
ПРАКТЫКУМ. МОДУЛІ ПРАКТЫЧНЫХ ЗАНЯТКАЎ ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАГА КОМПЛЕКСУ ДА ПРАГРАМЫ «БЕЛАРУСКАЯ МОВА»
Прадмова

МОДУЛЬ «ФАНЕТЫКА. АРФАЭПІЯ. АРФАГРАФІЯ»
1. Схема блок-сістэмы вывучэння новага матэрыялу
2. Матэрыялы да практычных заняткаў «Фанетыка і арфаграфія. Гукавы склад сучаснай беларускай мовы»
3. Матэрыялы да практчных заняткаў «Функцыянальны аспект галосных і зычных гукаў»
4. Матэрыялы да семінара-практыкума «Арфаэпія. Літаратурнае вымаўленне»
5. Слоўнік паняццяў
Літаратура

МОДУЛЬ «ЛЕКСІКАЛОГІЯ»
1. Схема блок-сістэмы вывучэння новага матэрыялу
2. Матэрыялы, выкарыстаныя ў працэсе навучання
3. Слоўнік паняццяў
Літаратура

МОДУЛЬ «ФРАЗЕАЛОГІЯ. АФАРЫСТЫКА»
1. Схема блок-сістэмы вывучэння новага матэрыялу
2. Матэрыялы, выкарыстаныя ў працэсе навучання
3. Практыкаванні і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка (Фразеалагічны практыкум)
4. Слоўнік паняццяў
Літаратура

МОДУЛЬ «СТЫЛІСТЫКА І МОЎНАЯ КУЛЬТУРА»
1. Схема блок-сістэмы вывучэння новага матэрыялу
2. Матэрыялы, выкарыстаныя ў працэсе навучання
3. Слоўнік паняццяў
Літаратура

МОДУЛЬ «СЛОВАЎТВАРЭННЕ»
1. Схема блок-сістэмы вывучэння новага матэрыялу
2. Матэрыялы, выкарыстаныя ўпрацэсе навучання
3. Слоўнік паняццяў
Літаратура

МОДУЛЬ «МАРФАЛОГІЯ. СІНТАКСІС: СЛОВАЗЛУЧЭННЕ»
1. Схема блок-сістэмы вывучэння новага матэрыялу
2. Матэрыялы, выкарыстаныя ў працэсе навучання
3. Слоўнік паняццяў
Літаратура

МОДУЛЬ «АФІЦЫЙНЫЯ ПАПЕРЫ»
1. Схема блок-сістэмы вывучэння новага матэрыялу
2. Матэрыялы, выарыстаныя ў працээсе навучання
Літаратура

КАНТРОЛЬНЫЯ ТЭСТЫ І ЗАДАННІ
Прадмова
Модуль «Фанетыка. Арфаэпія. Арфаграфія»
Модуль «Лексікалогія»
Модуль «Фразеалогія. Афарыстыка»
Модуль «Стылістыка і моўная культура»
Модулі «Словаўтварэнне, «Марфалогія. Правапіс. Сінтаксіс»
Матэрыялы для кантролю кіруемай самастойнай работы студэнтаў

Умоўныя скарачэнні
Спіс выкарыстанай літаратуры