Полоцкий государственный университет

Полацкі
дзяржаўны
ўніверсітэт

У рамках вучэбнай практыкі для першакурснікаў гістарычнай спецыяльнасці Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта 1-15 ліпеня была праведзена чарговая этнаграфічная экспедыцыя на тэрыторыі Міёрскага раёна. Базавы лагер быў арганізаваны на маляўнічым беразе ракі Дзісёнкі, непадалёк ад Дзісны.

лагер на маляўнічым беразе ракі Дзісёнкі

Рака Дзісёнка

Упершыню, пачынаючы з 1995 года, аб’ектам даследавання сталі не толькі вёскі, але і горад, хай сабе і самы маленькі ў Беларусі.

Экспедыцыя ў Дзісну

Дзісна

Дзісна, як і мікрарэгіён у цэлым, прывабіла сваёй багатай гісторыяй і спецыфічным культурным ландшафтам, які сфармавалі не толькі беларусы, але яўрэі, палякі, рускія стараверы. Акрамя таго, гэты край з 1921 па 1939 год быў памежжам ІІ Рэчы Паспалітай і Савецкай Беларусі, што таксама наклала адбітак на гаспадарчы ўклад і ментальнасць мясцовых жыхароў, якія ахвотна і шчыра дзяліліся ўспамінамі з экспедыцыянерамі.

Размова з мясцовымі жыхарамі

Размова з мясцовымі жыхарамі

Выкладчыкі кафедры гісторыі і турызму, прафесійныя даследчыкі у галіне этнаграфіі і вуснай гісторыі (У.Я. Аўсейчык, У. А. Лобач, А. В. Сумко) забяспечылі высокі навуковы ўзровень экспедыцыі, калі кожная палявая група студэнтаў мела вопытнага куратара. Праблематыка даследаванняў была разнастайнай: сямейная і каляндарная абраднасць, народная медыцына, сакральная геаграфія, антрапалогія вайны, сістэма жыццязабеспячэння, экстрэмальная гастранамія, этнічныя стэрэатыпы… Аднак упершыню былі праведзены даследаванні ў галіне візуальнай антрапалогіі. Дзякуючы кіраўніцтву Полацкага ўніверсітэта, экспедыцыйная група была забясьпечана сучасным абсталяваньнем, якое дазволіла, вядома са згоды людзей, сканаваць старыя фотаздымкі ў палявых умовах. І кожная фотакарта сталася сапраўднай знаходкай, бо гэта не бясконцыя сучасныя сэлфі з нагоды і без, але падзея, гісторыя, выпадак з жыцьця нашых бацькоў і дзядоў.

Фотаздымкі з сямейных архіваў

Фотаздымкі з сямейных архіваў

Фотаздымкі з сямейных архіваў

Ключавымі фігурамі, што забяспечвалі працаздольнасьць усёй экспедыцыі, былі дзяжурныя па лагеры. Непраглядны туман, дождж, залева з градам ці з пярунамі – ніякія знадворныя фактары не маглі адмяніць сьняданку, абеду і вячэры. Трэба аддаць належнае ўсім студэнтам-этнографам – ніводная змена ні разу не схібіла, прынамсі, каб бак з перасоленай ежай выварочваўся пад куст ці ежа была прыгатавана не ў тэрмін.

дзяжурныя па лагеры

Не было б ніякай эспедыцыі, а вынікаў – падаўна, каб не шчырыя і сардэчныя людзі, што гасьцінна сустракалі нас. І самая глыбокая і душэўная ўдзячнасць адрасавана старажылам Дзісны і вясковым людзям, якія падзяліліся з намі ўласнымі гісторыямі жыцьця і дазволілі яшчэ больш зразумець наш загадкавы і непаўторны Беларускі сьвет. Здароўя і дабра вам!

Мясцовыя жыхары

Мясцовыя жыхары

Шчырая ўдзячнасць і тым людзям, што дапамагалі нам працаваць арганізавана і эфектыўна: супрацоўнікам Дзіснескага выканкама, гарадскога музэя і біблятэкі, Астроўшчынскага, Завуццеўскага, Мікалаёўскага, Туркоўскага сельсаветаў, і персанальна – дырэктару Дзісненскага лесгасу Драгуну Аляксею Аляксандравічу, дзякуючы якому мы мелі сухія дровы і шыкоўны абедзенны стол з лавамі!

Падзякі заслужылі і ўсе студэнты-першакурснікі: Аляксей Апанасёнак, Ірына Бондар, Дзяніс Жукаў, Дар'я Малчанава, Мікіта Мякшыла, Аляксей Наркеўскі, Аліна Саланевіч, Віталь Сяргун, Насця Цыганкова і Ігар Якубёнак: Вы проста малайцы!

Экспедыцыя «Дзісна 2019» сталася адной з самых выніковых за ўвесь час палявых этнаграфічных даследаванняў Полацкага ўніверсітэта. Наяўнасьць належнага абсталяваньня дазволіла разгарнуць новы напрамак даследаванняў, у рамках якога было адсканавана каля 500 фотаздымкаў 1900–1960-х гадоў, якія адлюстроўваюць культурны ландшафт Дзісеншчыны ў розных ракурсах: ад архітэктурных помнікаў да сямейных і каляндарных абрадаў, ад побыту да этнаграфіі дзяцінства. Што датычыцца класічнай формы – апытання рэспандэнтаў, то і тут даробак аказаўся важкім. За час экспедыцыі ахапілі не толькі Дзісну, але і каля 30 вакольных вёсак (пераважна Міёрскага, але і Верхнядзвінскага, і Полацкага раёнаў таксама).

Наваколле Дзісны

Было апытана каля 120 чалавек і зафіксавана больш за 110 гадзін аўдыя- і відэазапісаў. Зараз увесь набытак сістэматызуецца і праходзіць расшыфроўку, каб папоўніць фальклорны архіў ПДУ ды грунтоўна ўзбагаціць навуковыя даследаванні новай фактурай. Але адзін з самых галоўных вынікаў – гэта досвед палявой этнаграфічнай працы, які атрымалі студэнты-першакурснікі. І вельмі хацелася б убачыць найбольш апантаных з іх у наступных экспедыцыях, а там – на абароне дыпломаў, магістарскіх і кандыдацкіх дысертацый па ўпадабаным профілі.

Студэнты-гісторыкі ПДУ


Уладзімір Аляксандравіч Лобач, прафесар кафедры гісторыі і турызму
Фота аўтара, Алены Сумко, з сямейных архіваў жыхароў Дзіснешчыны