Прэзентацыя зборніка матэрыялаў экспедыцый Цэнтра вуснай гісторыі і палявых даследаванняў

Аўтары-складальнікі зборніка – кандыдат гістарычных навук, дацэнт кафедры гісторыі і сацыягуманітарных навук Алена Вячаславаўна Сумко і кандыдат гістарычных навук, дацэнт кафедры гісторыі і сацыягуманітарных навук Уладзімір Яўгенавіч Аўсейчык. У аснову зборніка леглі матэрыялы з асабістых архіваў аўтараў, а таксама экспедыцыйныя запісы, якія здзяйсняліся на працягу 2000-2020х гг. у рамках этнаграфічнай практыкі студэнтаў спецыяльнасці «Гісторыя» пад кіраўніцтвам выкладчыкаў Полацкага ўніверсітэта.

У прэзентацыі прынялі ўдзел выкладчыкі кафедры гісторыі і сацыягуманітарных навук і ў першую чаргу яна была накіравана на пэўную аўдыторыю – студэнтаў-гісторыкаў. Гэта было не проста знаёмства з новым выданнем, але і магчымасць зразумець каштоўнасць лакальнай гісторыі, даведацца больш пра метады вуснай гісторыі, натхніцца на ўласныя даследаванні.

Алена Мікалаеўна Барун, загадчык кафедры гісторыі і сацыягуманітарных навук: «Гэты зборнік – вынік карпатлівай працы нашых калег. Ён уяўляе сабой унікальны погляд на паваенную вёску праз прызму вуснай гісторыі – таго, што не заўсёды можна знайсці ў афіцыйных дакументах, але што складае жывую тканіну нашай памяці. Пасляваенныя гады – гэта час, які пакінуў глыбокі след у лёсах людзей і цэлых пакаленняў. Я спадзяюся, што нашым студэнтам пашанцуе паўдзельнічаць у палявых экспедыцыях і, магчыма, для кагосьці гэта таксама будзе набліжэннем да навукі, якое будзе плённым для вашага далейшага навуковага шляху і стане справай вашага жыцця».

Дэкан гуманітарнага факультэта Аляксей Леанідавіч Радзюк падзяліўся ўспамінамі пра свой досвед палявых даследаванняў: «Я хачу падзяліцца тым, што стаіць за рамкамі гэтага актуальнага і ўнікальнага выдання, якое сёння прадставяць. Гэта досвед палявога даследавання, яно можа быць вусна гістарычным, яно можа быць этнаграфічным, і яно застаецца з вамі назаўжды. Мы пэўны час працавалі ў цесным узаемадзеянні, рухаліся разам, прайшлі не адзін кіламетр. Мне здаецца, што гэта ўнікальная магчымасць для кожнага студэнта і кожнага чалавека, які прымае ўдзел у палявым даследаванні, таму што ты ў працэсе працуеш з жывымі людзьмі і іх памяць – гэта ўнікальная магчымасць для кожнага з нас стаць, на мой погляд, 100% гісторыкам, бо гэтая насычаная, эмацыйная гісторыя, яна шмат у чым складае сутнасць нашай навукі і мне здаецца, што развіццё гэтага кірунку з'яўляецца адным з самых прыярытэтных на нашым факультэце. Гэты накірунак быў нашай візітнай карткай доўгі час, і я спадзяюся, што выданне гэтага зборніка дазволіць нам рухацца ў гэтым напрамку і надалей».

Уладзімір Яўгенавіч Аўсейчык распавёў пра ўнікальную Полацкую этнаграфічную школу, пра тое, што сабой уяўляюць палявыя экспедыцыі, якія фарматы практыкуюцца. «Наша палявая праца арыентаваная перш за ўсё на навуковы складнік і так было першапачаткова. Распаўсюджаны фармат – гэта стацыянарная экспедыцыя, якая мае на ўвазе выезд у канкрэтную мясцовасць на некалькі тыдняў. З майго досведу, самае частае пытанне, калі мы пачыналі працу, – «Дзе ж вы былі раней?!». Сапраўды, людзі сыходзяць, а з імі і цэлыя пласты ведаў. Таму нашая задача – зафіксаваць, наколькі гэта магчыма, захаваць у архіве Цэнтра вуснай гісторыі і палявых даследаванняў. І гэта вельмі запатрабавана не толькі сярод выкладчыкаў і студэнтаў Полацкага ўніверсітэта, запыты прыходзяць з іншых навуковых устаноў».

У працэсе прэзентацыі арганізатары прадэманстравалі фатаграфіі і відэаролікі, якія дапамаглі пагрузіцца ў атмасферу палявой экспедыцыі.

Алена Вячаславаўна Сумко расказала пра тое, што прадстаўленыя ў зборніку фальклорна-этнаграфічныя і вусна гістарычныя запісы – гэта гісторыя пасляваеннага аднаўлення з пункту гледжання звычайнага чалавека, якая дазволіць выявіць асаблівасці і агульныя тэндэнцыі адлюстравання ў народнай памяці пасляваеннай рэчаіснасці. «Вусны дыскурс пра пасляваенную рэчаіснасць разнастайны і шматпланавы. Ён складаецца з успамінаў людзей, якія адрозніваліся па сваім статуце і ўзроўню жыцця. У адной і той жа вёсцы па-рознаму перажываліся пэўныя аспекты штодзённасці. Аднак іх усіх аб'ядноўвала вера ў лепшае. Хочацца адзначыць шчырасць, з якой людзі падзяляліся сваімі жыццёвымі гісторыямі, а таксама жаданне быць пачутымі. Таму што людзі, якія перажылі вайну, сутыкаліся з неверагоднымі цяжкасцямі: разрухай, стратай блізкіх, голадам, неабходнасцю аднаўляць гаспадарку практычна з нуля. Іх гісторыі – гэта не проста ўспаміны, гэта сведчанні неверагоднай сілы духу, стойкасці і ўмення знаходзіць надзею нават у самых цяжкіх умовах».

Прадстаўлены зборнік матэрыялаў экспедыцый Цэнтра вуснай гісторыі і палявых даследаванняў «Пасляваенная вёска Паўночнай Беларусі ў дыскурсе вуснай гісторыі» змяшчае унікальныя фальклорна-этнаграфічныя і вусна-гістарычныя матэрыялы. Яны разбіты на некалькі раздзелаў:

• Пасляваенная вёска Паўночнай Беларусі: узровень жыцця і стратэгіі жыццезабеспячэння
• Штодзённасць сельскага насельніцтва Паўночнай Беларусі пасля вызвалення ад нацысцкай акупацыі і ў перыяд пасляваеннага аднаўлення
• Вёска Паўночнай Беларусі ў фатаграфіях эпохі
• Святочна-абрадавая культура
• Народныя спосабы лячэння. Гігіена

Кожнаму раздзелу папярэднічаюць каментары, у якіх аўтары тлумачаць асноўную ідэю раздзела. Большасць матэрыялаў публікуецца з падзагалоўкамі, якія акцэнтуюць асноўную ідэю біяграфічнага наратыву.