Аб цэнтры
Цэнтр вуснай гісторыі і палявых даследаванняў
Цэнтр вуснай гісторыі і палявых даследаванняў быў створаны рашэннем Савета ПДУ ад 22 лютага 2019 г. Цэнтр з’яўляецца структурнай часткай кафедры гісторыі і сацыягуманітарных навук гуманітарнага факультэта ПДУ.
Асноўнай мэтай Цэнтра з’яўляецца развіццё профільных навуковых напрамкаў у сферы вывучэння гісторыі і этнакультурнай спецыфікі Беларускага Падзвіння дзеля належнага пазіцыявання ўніверсітэта ў айчыннай і міжнароднай навуцы.
Аўсейчык
Уладзімір Яўгенавіч
Уладзімір Яўгенавіч
Кандыдат гiстарычных навук, дацэнт, кіраўнік цэнтра
Адрас: вул. Стралецкая, 4
211415, г. Полацк,
Вiцебская вобл., Беларусь
Тэл.: +375 214 42 87 07
211415, г. Полацк,
Вiцебская вобл., Беларусь
Тэл.: +375 214 42 87 07
Этнаграфічная экспедыцыя (фота 1)
Экспедыцыя ў Дзісну (фота 2)
Задачы Цэнтра:
- забеспячэнне навучальнага працэсу і навуковых даследаванняў інфармацыйнай і матэрыяльна-тэхнічнай базай Цэнтра;
- навукова-практычнае і метадалагічнае забеспячэнне палявых экспедыцыйных даследаванняў гуманітарнага профіля;
- развіццё фундаментальных даследаванняў у вобласці нарадазнаўства, ваенна-гістарычнай антрапалогіі, этнасеміётыкі, вусновай і рэгіянальнай гісторыі, археалогіі, антрапалогіі ў цесным супрацоўніцтве з Беларускім рэспубліканскім фондам фундаментальных даследаванняў і аналагічнымі замежнымі арганізацыямі;
- развіццё міжнароднага супрацоўніцтва ў сферы навуковых даследаванняў заяўленага Цэнтрам профіля;
- падвышэнне навуковай кваліфікацыі калектыва Цэнтра шляхам падрыхтоўкі кандыдацкіх і доктарскіх дысертацыйных даследаванняў і публікацыі вынікаў даследаванняў па заяўленым профілі навуковай дзейнасці;
- прыцягненне студэнтаў, магістрантаў і аспірантаў да выкарыстання сучасных метадалогій правядзення палявых даследаванняў і стымуляванне профільных кірункаў студэнцкай навукі;
- стварэнне і напаўненне электроннага архіва (базы дадзеных) фальклорна-этнаграфічных і гістарычных матэрыялаў, прызначанага для адкрытага карыстання, як прафесійнымі навукоўцамі, так і студэнтамі, магістрантамі і аспірантамі;
- стымуляванне развіцця навуковага краязнаўства ў Віцебскай вобласці; рэпрэзентацыя і папулярызацыя вынікаў навукова-даследчай дзейнасці Цэнтра для грамадскасці рэгіёна і Рэспублікі Беларусь у цэлым.
Этнаграфічная экспедыцыя ў Дзісну - Мясцовыя жыхары (фота 1)
Вынікі экспедыцыі (фота 2)
Супрацоўнікі
Аўсейчык
Уладзімір Яўгенавіч
Уладзімір Яўгенавіч
Кандыдат гiстарычных навук, дацэнт, кіраўнік цэнтра
Корсак
Алеся Іосіфаўна
Алеся Іосіфаўна
Кандыдат гiстарычных навук, дацэнт
Сумко
Алена Вячаславаўна
Алена Вячаславаўна
Кандыдат гiстарычных навук, дацэнт
Публікацыі
АГУЛЬНЫЯ РАБОТЫ
Агульныя работы
Зборнікі матэрыялаў
- Полацкі этнаграфічны зборнік. 2006. Вып.1. Ч.1 : Народная медыцына беларусаў Падзвіння
- Полацкі этнаграфічны зборнік. 2006. Вып.1. Ч.2 : Народная медыцына беларусаў Падзвіння
- Полацкі этнаграфічны зборнік. 2011. Вып.2. Ч.1 : Народная проза беларусаўПадзвіння
- Полацкіэтнаграфічнызборнік. 2011. Вып.2. Ч.2 : Народная проза беларусаўПадзвіння
- Великая Отечественная война в зеркале народной речи и фольклора: Тексты. Исследования. Аудиоприложение
Матэрыялы канферэнцыі “Беларускае Падзвінне: вопыт, методыка і вынікі палявых і міждысцыплінарных даследаванняў”
РАБОТЫ ЧАРАЎКО В.У.
Работы Чараўко В.У.
- Матэрыялы да карты пахавальных помнікаў Беларускага Падзвіння XIV–XVIII стагоддзяў
- Пахавальны інвентар як адлюстраванне полаўзроставай варыятыўнасці пахавальнай практыкі вясковага насельніцтва Беларускага Падзвіння ХIV–XVIII стст.
- Элементы пахавальнага абраду сельскага і гарадскога насельніцтва Беларускага Падзвіння ХIV–ХVIII стст.
- Асаблівасці тэрытарыяльнага размеркавання сельскіх могілак Беларускага Падзвіння XIV–XVIIIст.
- Пахавальны абрад познесярэдневяковага могільніка каля в. Івесь Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці (па матэрыялах археалагічных даследаванняў 2010–2015 гг.)
- Погребально-поминальная обрядность позднесредневекового могильника у деревни Илово (по материалам исследований 2017 г.)
- Погребальный обряд памятников с каменными намогильными конструкциями Белорусского Подвинья XIV–XVIII веков
РАБОТЫ СУМКО А.В.
Работы Сумко А.В.
Артыкулы, матэрыялы канферэнцый:
- Абмен і гандаль у беларускім традыцыйным грамадстве як прадмет этналагічнага даследавання
- Ажыццяўленне калектывізацыі ў БССР
- Барацьба з кантрабандай у Полацкім павеце ў першайпалове 1920-х гадоў
- Восстановление и развитие розничной торговли в Полоцкой области в первое послевоенное десятилетие
- Выжыванне пасля вызвалення: вёска Паўночнай Беларусі ў дыскурсе вуснай гісторыі 1944 – 1945 гг.
- Гісторыя паўсядзённасці насельніцтва Жаснянскай гміны ў 1921 – 1939 гг.
- Жизнеобеспечение населения г. Полоцка в первые послевоенные годы
- Легальныя і крымінальныя спосабы жыццезабеспячэння беларускай вёскі ў перыяд пасляваеннага аднаўлення (на прыкладзе Полацкай вобласці)
- «Прыдзвінскія калумбы». Старонкі штодзённага жыцця ранняга Наваполацка (1958 – 1959 гг.)
- Самагонаварэнне ў сістэме жыццязабеспячэння беларускай вескі ў другой палове ХХ ст. (па матэрыялах Віцебскай вобласці)
- Советская розничная торговля БССР второй половины 1940-х годов, отраженная в фондах Национального архива Республики Беларусь
- Эканамічны і соцыякультурны аспект самагонаварэння ў сельскім ландшафце Паўночнай Беларусі ў другой палове 1940-х – 1960-х гг.
РАБОТЫ АЎСЕЙЧЫКА У.Я.
Работы Аўсейчыка У.Я.
Калектыўнае выданне
- Пахавальная абраднасць беларусаў // Нарысы гісторыі культуры Беларусі. У 4 т. / А. І. Лакотка [і інш.] ; навук. рэд. А. І. Лакотка. – Мінск : Беларус. навука, 2016. – Том 3. – Кн.2. – С. 445-459.
Вучэбныя выданні
Артыкулы. Матэрыялы канферэнцый
- «Прыватная» (індывідуальная) памінальная абраднасць беларусаў Падзвіння (па матэрыялах канца ХХ–пачатку ХХІ стагоддзяў)
- Абрад «Прыкладзіны» ў беларусаў Падзвіння
- Абрад «Стаўроўскія дзяды» на Докшыччыне
- ВосеньскіяДзяды ў беларусаў Падзвіння: рэгіянальныя асаблівасці і лакальныя варыянты
- Да пытання аб этнакультурным раянаванні Беларускага Падзвіння
- Памінальная абраднасць беларусаў Падзвіння ў веснавы перыяд (па этнаграфічных матэрыялах ХІХ – пачатку ХХІ стагоддзя)
- Пахавальна-памiнальная абраднасць беларусаў Падзвiння: гiстарыяграфiя i сучасны стан даследаванняў
- Пахавальна-памiнальная абраднасць вясковага беларускага насельнiцтва Паддзвiння ў канцы XX - пачатку XXI стагоддзя
- Рэгіянальныя асаблівасці і лакальныяварыянты ў каляндарнай памінальнай абраднасці беларусаў Падзвіння (па матэрыялах ХІХ – пачатку ХХІ стагоддзя)
- Особенности современной поминальной обрядности белорусов Подвинья
РАБОТЫ КОРСАК А.І.
Работы Корсак А.І.
Артыкулы. Матэрыялы канферэнцый
- Ажыццяўленне нямецка-фашысцкай палітыкі генацыду яўрэйскага насельніцтва ў гады Вялікай Айчыннай вайны (на прыкладзе г. Полацка)
- Воинские захоронения и захоронения жертв Великой Отечественной войны: к вопросу учета и классификации на примере Витебской области
- Деятельность общественных организаций в сфере сохранения исторической памяти об освобождении города Полоцка в 1944 г.
- Деятельность Экиманской сельской (волостной) управы Полоцкого района в структуре оккупационных органов власти на территории тылового района группы армий «Центр» в 1941–1944 годах
- Жизнеобеспечение населения г. Полоцка в первые послевоенные годы
- Захоронения на территории Беларуси периода Великой Отечественной войны: теоретико-методологические аспекты
- История повседневности горожан в 1944 – 1953 гг. на примере г. Полоцка
- Немецкая оккупация 1941 – 1944 гг. в воспоминаниях жителей беларусско-русского пограничья
- Отношение горожан Полоцка к «новому порядку» в условиях установления нацистской оккупации (1941 г.) в воспоминаниях его жителей
- Повседневность на оккупированной территории Витебской области во время Великой Отечесвтенной войны
- Увековечение памяти о событиях Великой Отечественной войны на примере братских могил советских солдат, погибших при освобождении города Полоцка в июле 1944 года
- Увековечение памяти о событиях июня - июля 1944 г. на территории города Полоцка
- «Чтоб не стала планета печальным гетто…» Трагедия евреев Беларуси во время Великой Отечественной войны
- Штодзеннасць жыцця остарбайтэрау з Вiцебскай вобласцi у нацысцкай Германii
РАБОТЫ БАБІЧ А.Ю.
Работы Бабіч А.Ю.
Артыкулы. Матэрыялы канферэнцый
- Гісторыя этнаграфічнага і фальклорнага вывучэння Падзвіння ў другой палове XX - пачатку XXI стагоддзя
- Традыцыi культуры лесакарыстаннябеларусаў у XX - пачатку XXI стагоддзя
- Трансфармацыя традыцыйных уяўленныў беларусаў прапаляванне на сучасным этапе
- Этнакультурныя аспекты лесакарыстання ў святлесацыяльна-эканамічных фактараў
- Пчалярства як культурная форма лесакарыстання беларусаў у XX – пачатку XXI ст.
- Канцэпт “Блуканне” ў кантэксце культуры лесакарыстання беларусаў
- “Лясныя прафесіі” ў традыцыйнай карціне свету беларусаў канца XIX – пачатку XXI ст.
- “Лясны этыкет” у кантэксце традыцыйнай культуры беларусаў
- Собирательство: утилитарно-прагматические и ритуально-магические аспекты
Экспедыцыі
КОМПЛЕКСНЫЯ ЭТНАГРАФІЧНЫЯ ЭКСПЕДЫЦЫІ
Комплексныя этнаграфічныя экспедыцыі з’яўляюцца адным з прыярытэтных напрамкаў навуковых даследаванняў у Полацкім дзяржаўным універсітэце з 1995 г. У перыяд да 2020 г. палявыя даследаванні былі праведзены на тэрыторыі большасці раёнаў Віцебскай вобласці і ахапілі каля 600 населеных пунктаў Беларускага Падзвіння. Пад час экспедыцый быў зафіксаваны вялікі аб’ём матэрыялаў, якія адлюстроўваюць разнастайныя аспекты гісторыі і этнакультурных традыцый рэгіёна ХХ – пачатку ХХІ ст. Больш за 1500 гадзін аўдыя- і відэазапісаў склалі аснову Фальклорнага архіва ПДУ, матэрыялы якога актыўна выкарыстоўваюцца як прафесійнымі даследчыкамі, так і ў сферы студэнцкай навукі.
Імклівыя працэсы дэпапуляцыі вясковага насельніцтва, якія на практыцы азначаюць істотнае змяншэнне носьбітаў традыцыйнай культуры ў сельскай мясцовасці, вызначылі разнастайнасць форм правядзення палявых даследаванняў у Полацкім дзяржаўным універсітэце, сярод якіх асноўнымі з’яўляюцца наступныя:
- Палявая стацыянарная экспедыцыя, якая адбываецца на працягу трох летніх тыдняў на тэрыторыі пэўнага мікрарэгіёна Падзвіння і ахоплівае каля 20-30 вёсак. Базавы этнаграфічны лагер амаль на месяц практычна зліваецца з вясковым культурным ландшафтам, што дазваляе дасягнуць высокай ступені паразумення і адкрытасці ў адносінах з мясцовым насельніцтвам, а таксама рэалізоўваць т.зв. “прынцып вяртання”, калі інфармацыйны кантакт з рэспандэнтам можа адбывацца неаднакроць.
- Маршрутныя мікраэкспедыцыі, разлічаныя на канкрэтныя населеныя пункты (2-4 суседніх вёскі ці мястэчка), адбываюцца на працягу 1-2 дзён, незалежна ад сезону года, і могуць праводзіцца як уласна прафесійнымі даследчыкамі, так і студэнтамі (магістрантамі).
- Этнаграфічны практыкум - форма самастойнай даследчыцкай працы студэнтаў, якія праводзяць апытанне сваіх бабуль і дзядоў (альбо аднавяскоўцаў) паводле тэматычных анкет.
Палявая праца ў любым фармаце вядзецца паводле прынцыпу захавання аўтэнтычнасці зафіксаваных матэрыялаў, калі першасным стае аўдыяфайл палявога запісу (першакрыніца), а яго расшыфроўка і тэкставы варыянт цалкам адпавядае арыгіналу, што дазваляе пазбегнуць скажэнняў і фальсіфікацый. Спалучэнне ўсіх трох форм палявых даследаванняў дазваляе не толькі значна пашырыць геаграфію навуковага пошуку і праводзіць яго на працягу каляндарнага года, але ўзбагачае Фальклорны архіў ПДУ вялікім аб’ёмам каштоўнай інфармацыі.
ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 1995 АРХЕОЛАГА-ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 1996 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 1997 АРХЕАЛАГІЧНА-ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 1998 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 1999 АРХЕАЛАГІЧНА-ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2000 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2001 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2002 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2003 МАРШРУТНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2004 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2005 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2006 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2007 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2008 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2009 АРХЕОЛАГА-ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2010 АРХЕОЛАГА-ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2011 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2012 АРХЕОЛАГА-ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2013 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2014 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2015 МАРШРУТНЫЯ ЭКСПЕДЫЦЫІ 2016 МАРШРУТНЫЯ ЭКСПЕДЫЦЫІ 2017 МАРШРУТНЫЯ ЭКСПЕДЫЦЫІ 2018 ЭТНАГРАФІЧНАЯ ЭКСПЕДЫЦЫЯ 2019
Праекты
Праектная дзейнасць і экспедыцыйны досвед
Супрацоўнікі Цэнтра вуснай гісторыі і палявых даследаванняў ПДУ актыўна выкарыстоўваюць досвед і вынікі экспедыцый у фармаце разнастайных навуковых праектаў, якія рэалізуюцца пры падтрымцы Беларускага рэспубліканскага фонда фундаментальных даследаванняў пры ўдзеле айчынных і замежных спецыялістаў.
Усе праекты, у выкананні якіх прынялі ўдзел супрацоўнікі Цэнтра, у той ці іншай ступені звязаныя з даследаваннем гістарычных і этнакультурных асаблівасцяў Беларускага Падзвіння і сумежных тэрыторый.
Навукова-даследчыя праекты
- 2004-2006 гг.: Навукова-даследчы праект “Народная медыцына беларусаў Падзвіння: этнакультурны аспект”. Конкурс БРФФД “Наука-М”, дамова № Г-04 М-209;
- 2008-2010 гг.: Навукова-даследчы праект “Функцыянаванне і трансфармацыі традыцыйных светапоглядных мадэляў у сістэме сучаснай нематэрыяльнай народнай культуры беларусаў”. Конкурс БРФФД “Навука – 2008”, дамова № Г 08-028.
- 2009-2011 гг.: Навукова-даследчы праект “Аб’екты сакральнай тапаграфіі ў сістэме духоўнай культуры беларусаў Полацкага Падзвіння ХХ – пачатку ХХІ ст.” Конкурс БРФФД “Полацк – 2009”, дамова № Г 09 Пл-008.
- 2011-2013 гг.: Навукова-даследчы праект “Фольклорные нарративы белорусско-русского пограничья в контексте внутренних и внешних связей”. Конкурс БРФФИ-РГНФ 2011, дамова № Г011Р-002.
- 2011-2013 гг.: Навукова-даследчы праект “Антрапацэнтрызм і анімізм як аснова мадэлявання свету ў традыцыйнай культуры беларусаў”. Конкурс БРФФД “Навука (НАНБ-вузы) – 2011”, дамова №. Г11ОБ-023.
- 2014-2016 гг.: Навукова-даследчы праект “Традиционный культурно-языковой ландшафт белорусско-русского (Витебско-Смоленского) пограничья ХХ – начала ХХІ в.: символика фольклорных образов, ритуальные функции и их коммуникативные репрезентации”. Конкурс БРФФИ-РГНФ 2014, дамова № Г14РП-003.
- 2015-2017 гг.: Навукова-даследчы праект “Адаптивные механизмы культуры русско-белорусского пограничья: судьба народной традиции в меняющемся мире”. Конкурс БРФФИ-РГНФ 2015, дамова № Г15Р-017.
- 2016-2018 гг.: Навукова-даследчы праект “Традиционный этнокультурный и языковой ландшафт Витебско-Псковского пограничья в конце ХІХ - начале ХХІ в.: уровни репрезентации и динамика кросскультурных связей”. Конкурс БРФФИ-РГНФ (П) 2016, дамова № Г16РП-004.
- 2017-2019 гг. Навукова-даследчы праект “Белорусско-русское этнокультурное взаимодействие в трансграничной перспективе”. Конкурс БРФФИ-РГНФ 2017, дамова Г17Р-004.
- 2016-2020 гг.: Навукова-даследчы праект “Этнакультурны ландшафт Беларускага Падзвіння: рэгіянальная спецыфіка і заканамернасці функцыянавання ў другой палове ХІХ – пачатку ХХІ ст.” у рамках выканання ДПНД “Эканоміка і гуманітарнае развіццё беларускага грамадства” на 2016–2020 гг. і задання 1.2.06 “Фальклорная спадчына беларусаў у сучасным славянскім свеце: паралелі, генезіс, лакальныя асаблівасці” (№ дзяржрэгістрацыі 20142990).
- 2018-2020 гг.: Навукова-даследчы праект “Семантыка традыцыйнага культурнага ландшафту Беларускага Падзвіння: эвалюцыя і трансфармацыя ў ХХ – пачатку ХХІ ст.”. Конкурс БРФФД “Навука-2018”, дамова № Г18-078.
